Türkiye, yüzyıllara dayanan yetiştiricilik kültürü ve zengin coğrafyası sayesinde dünyada güvercin çeşitliliğinin en fazla olduğu ülkelerden biridir. Türk güvercin türleri temel olarak
Kültür/Yerli Irklar (Yetiştirilen) ve
Doğada Yaşayan Yaban Türleri olmak üzere iki ana grupta incelenir:
1. Yerli ve Kültür Irkları (Yetiştirilen Türk Güvercinleri)
Türkiye'de bölgesel olarak yetiştirilen ve yeteneklerine göre kategorize edilen birçok tescilli yerli ırk bulunmaktadır:
A. Oyun ve Performans Kuşları (Taklacı ve Akrobatlar)
- Mardin (Taklacı) Güvercini: Türkiye'nin en ünlü ve yaygın ırkıdır. Ayaklarındaki bol paçalarıyla tanınır. Hedefine alçalırken dikey olarak tırmanışa geçer ve ardı ardına sesli taklalar atar.
- Dönek Güvercini (Ege/Manisa/İzmir): Yükseklerde süzülürken verilen sinyalle (pırıltı) kanatlarını kapatıp kendi etrafında fırıldak veya matkap ucu gibi dönerek diklemesine aşağı inen özel bir uçuş ırkıdır.
- Kelebek Güvercini: Marmara ve Ege bölgesinde popülerdir. Havada kendi etrafında sürekli yön değiştirerek adeta bir kelebek gibi süzülüp estetik hareketler sergiler.
- Dolapçı ve Saya (Denizli/Isparta): Dönek gibi dairesel dönüşler yapan ancak daha farklı açı ve hızda süzülen performans kuşlarıdır.
B. Filo ve Dalıcı Uçucular
- Adana Yerlisi: İri göğüslü ve atletik yapılıdır. Çok yükseklerden kümesini gördüğü an mermi gibi diklemesine yere dalış yapmasıyla ünlüdür.
- Bursa Oynarı: Osmanlı'dan günümüze gelen asil bir ırktır. Genellikle siyah/koyu gövdeli, beyaz kanatlı ve beyaz kuyrukludur. Havada grup (filo) halinde uçmayı severler.
C. Kostüm ve Görsel (Süs) Kuşları
- Şebap Güvercini: Uçuş performansından ziyade fiziksel kusursuzluğuyla (göz rengi, tüy simetrisi, gaga yapısı ve mağrur duruşu) değerlendirilen son derece değerli bir şov kuşudur.
- Hünkari (Oriental Frill): Osmanlı saraylarında (özellikle Manisa ve İstanbul'da) yetiştirilmiş saray kuşudur. Göğsündeki fırfırlı tüyler, kısa gaga ve kafasındaki tepeyle dünyanın en estetik süs güvercinlerinden kabul edilir.
- Bango ve Azman: Kısa gagaları, dik duruşları ve sevimli yapılarıyla bilinen şehir süs ırklarıdır.
2. Türkiye'de Yaşayan Doğal ve Yaban Güvercin Türleri
Türkiye doğasında özgürce yaşayan ve yaban hayatının parçası olan temel türler şunlardır:
- Kaya Güvercini (Columba livia): Şehir meydanlarında, tarihi binalarda ve kayalıklarda yaygın görülen, evcil güvercinlerin de atası sayılan türdür.
- Tahtalı Güvercin (Columba palumbus): Türkiye'deki en iri güvercin türüdür. Boynundaki beyaz lekesi ve ormanlık alanları tercih etmesiyle belirginleşir.
- Gökçe Güvercin (Columba oenas): Kaya güvercinine benzer ancak gözleri tamamen koyudur; daha çok yaşlı ormanlarda ve kovuklarda yaşar.
- Kumru ve Üveyik (Streptopelia türleri): Güvercingiller ailesinin zarif üyeleridir; yerleşim yerlerinde kolyeli kumru, kırsal ve ağaçlık alanlarda ise üveyik sıklıkla görülür.
